Over Tolstoj
Zielenherder
'Kunst is een menselijke werkzaamheid. Zij bestaat hieruit, dat een mens bewust, met behulp van uiterlijke tekenen, op anderen zijn aandoeningen overbrengt en dat de anderen er door worden aangeraakt en ze eveneens zelf beleven.'
Deze overbrenging is, omdat zij ons in staat stelt de vreugde van anderen te smaken, de smart van anderen mee te voelen en de zielen te verenigen, volgens Tolstoj het ware wezen van de kunst. (Uit: Leo Tolstoj Leven en werk)
Leo Tolstoj heeft zijn kunst op vele zielen overgebracht. Maar ook voor diegene die zijn boeken niet gelezen heeft zal zijn naam bekend klinken; wie heeft er niet gehoord van 'Óorlog en vrede' of "Anna Karenina'?
Hoe dik deze twee romans ook mogen zijn; ze vormen nog geen tiende van wat Tolstoj in zijn leven heeft bereikt.
Tolstoj werd in zijn tijd als een van de meest vooraanstaande literatoren beschouwd, de literatuur was zeker niet zijn enige prioriteit. In brieven aan collegaschrijver Toergenjev liet hij blijken dat er belangrijkere dingen zijn dan schrijven. Zijn leven en werk werden sterk beinvloed door de onrechtvaardigheid die hij in het 19e eeuwse Rusland zag. Het grootste deel van de bevolking werkte in de landbouw, terwijl het land wat zij bewerkte eigendom was van de adel en kerk. De onderdrukking, ongelijkheid en armoede die het gevolg was kon in stand blijven doordat de boeren bevolking niet kon lezen en schrijven.
Tolstoj werd geboren op 28 augustus 1828 en wel als het vierde kind van graaf Nikolaj Iljitsj Tolstoj, op het landgoed Jasnaja Poljana in Tula.
Op zestienjarige leeftijd begint zijn intellectuele carrière aan de universiteit van Kasanj. Verrassend krijgt hij als student het stempel middelmatig.
Als negentienjarige keert hij terug naar het landgoed Jasnaja Poljana, waarvan hij eigenaar is geworden. De jonge grootgrondbezitter stoort zich aan de onrechvaardige kloof tussen hem en zijn lijfeigenen.
Hoewel het moeilijk blijkt die te dichten blijft het zijn utopie en het zal een centrale rol blijven spelen in alles wat hij naderhand doet.
In 1851dient hij samen met zijn broer in de Kaukasus in het leger. Hij geeft zich zoals hij zelf schrijft over aan "dierlijke uitspattingen", die hem later kwellen. Ondertussen schrijft hij verschillende verhalen over deze Krimoorlog. Zijn drie jeugvertellingen worden gepubliceerd en hij groeit al snel uit tot één van de meest veelbelovende schrijvers van zijn tijd.
Als de graaf en grootgrondbezitter in 1856 terugkeert naar Jasnaja Poljana weet hij dat de letterkunde zijn levenspad is. Tegelijkertijd onderneemt hij nieuwe en tevergeefse pogingen om het vertrouwen van zijn ondergeschikten te winnen.
In 1857 maakt hij zoals wel meer vooruitstrevende russen van die tijd, verschillende reizen door Europa, waaronder parijs.
Als hij daarvan terugkeert beginnen zijn gedachten over de emancipatie van het volk concrete vormen aan te nemen. In 1859 opent hij een school waar hij onderwijs geeft aan de kinderen van zijn lijfeigenen.
De bezigheden als opvoeder sporen hem aan om meer kennis op te doen van onderwijsmethoden en opnieuw vertekt hij naar het buitenland.
Hoewel hij met veel moderne ideeën over opvoedkunde in aanraking komt, is hij niet onder de indruk van Europa's intellectuelen. In 1861 keert hij terug naar Rusland om zich verder in zijn taak te verdiepen. De school wordt uitgebreid en hij richt een tijdschrift over onderwijs op. Ondertussen word in het hele land het lijfeigenschap afgeschaft.
Hij trouwt met Anna Pavlona, als corrector helpt zij tijdens het schrijven van zijn grote roman Oorlog en vrede. Ook vervult hij een functie als scheidsrechter bij de verdeling van grond onder de nu vrije boeren; iets wat grote problemen opleverd.
Tussen al deze bezigheden door blijft zijn opvoedingsdrang aanwezig. Hij schrijft een abc boek voor schoolkinderen en vier verschillende voorleesboeken.
Het schrijven van zijn geliefste boek Anna Karenina lijkt weinig te maken te hebben met zijn rol als opvoeder, toch is er in de denkbeelden van een van de hoofdkarakters al veel terug te zien van de latere "leer" waarmee hij beroemd is geworden. ( hoezo beroemd? Leg dat eens uit?)
Lewin is een grootgrondbezitter, die net als Tolstoj zelf, zoekt naar een intellectuele oplossing voor de 'zin' van het leven. Aan het einde van de roman voegt Lewin zich onder zijn boeren, om net als hen zijn dagen met arbeid op het land te slijten.
In deze manier van leven vindt Tolstoj een oplossing voor zijn existentiele problemen. Voor hem schuilt in deze levenswijze de kern van een zuiverder Christendom.
Na het voltooien van Anna Karenina in 1878, bekeert Toltoj zich tot de orthodoxe kerk. Zijn leer word een zeer persoonlijke en praktische opvatting van het evangelie.
De belangrijkste elementen zijn eenvoud en naastenliefde. Voor Tolstoj is het ware koninkrijk van God hier op aarde. Een individu kan zin geven aan zijn leven, door op te gaan in een geheel van mensen. Dat betekent deel te zijn van een gemeenschap en je inspanningen in het belang van deze gemeenschap te stellen. Dat gaat niet alleen op voor de eenvoudige boer, maar ook voor de kunstenaar of de intellectueel.
Het bij elkaar brengen van elite en volk was voor Tolstoj al op jonge leeftijd een hartewens. Maar pas na zijn "bekering" weet hij zijn literaire bezigheden samen te brengen met zijn visie op de samenleving .
Hij begint met het schrijven van parabels, die vol staan met spirituele en moralistische thema's. Deze zijn gebaseerd op mondeling verspreide legenden of bestaande sprookjes, die Tolstoj navertelde of bewerkte. Vaak spelen heiligen, boeren en pelgrims de hoofdrol.
De verhalen waren bedoeld voor het gewone volk. Op deze manier hoopte Tolstoj zijn visie toegankelijk te maken voor iedereen.
De verhalen zijn doortrokken van eenvoud met achter elk Tolstoj's unieke visie op de mens en haar spiritualiteit. In deze verhalen komt Tolstoj's opvatting van kunst samen met de wereldverbeteraar en opvoeder in hem.
Lees ook: Tolstoj en Toergenjev.
Illustraties & Strips
Reistekeningen
